می گیلان

تاریخ, موسیقی, فرهنگ, جغرافی, زبان, شعر و مسایل روزمره گیلان

اصطلاحات و مثل های گیلکی – بخش 9 – خ

Posted by صابر در مارس 2, 2010

توضیح:

خط اول فونتیک نوشته، خط دوم نوشته به خط عربی(احتمالا بعدا به روش گیله وایی اصلاح خواهد شد، خط سوم ترجمه عین عبارت به فارسی، خط چهارم کاربرد و پیام اصلی عبارت

xâk uršin xâk uršine xu sar dukune
خاک اورشین خاک اورشینه خو سر دوکونه
خاک روب، خاک را هوا می کند و روی سر خود می ریزد
بد مکن که بد افتی، چه مکن که خود افتی

xâk bubu bâd ana usâde buburde
خاک بوبو، باد انه اوساده ببرده
خاک شد، با او را برداشت و برد
در انکار گفته ای یا کرده ای یا خورده ای یا برده ای گویند

xâl surme mahrame, vasme nâ mahram?
خال سورمه محرمه، وسمه نا محرم؟
از میان دو نزدیک یکی محرم و دیگری نا محرم؟

xânxâ vahale, xânxâ zan vanehale
خانخا واهاله، خانخازن وناهاله
صاحب خانه اجازه بدهد(موافقت کند) زن صاحب خانه اجازه نمی دهد
کاسه داغ تر از آش شدن

xâneyi ki duta sak beyse, hita šâle dunbâl nišid
خانه ای که دوته سک بیسه، هی تا شال دونبال نیشید.
خانه ای که دو سگ در آن حضور داشته باشند، هیچکدام – البته هر یک به انتظار دیگری – به دنبال شغال نمی روند.
اندر مذمت دوگانگی و همطرازی و چشم همچشمی

xarboze buxurdi amâ be gir bâqban dankafti
خربزه بوخوردی اما به گیر باغبان دنکفتی
خربزه خورده ای اما به گیر باغبان نیفتاده ای
خلاف زیاد کرده ای اما به گیر قانون نیفتاده ای

xarboze xob, šâle gir dekafe
خربزه خب، شال گیر دکفه
خربزه خوب نصیب  شغال می آید
چیز خوب و باب نصیب آدم بد و ناباب می گردد

xar be xu minat
خر به خو مینت
خر به منت خودش – از میان دو نفر قهر، کسی که پا برای آشتی پیش می گذارند را گویند
منت کشی کردن در جهت آشتی

xar xare dine ar ar kune
خر خره دینه، عر عر کونه
خر تا خر را می بیند عر عر می کند
کبوتر با کبوتر باز با باز

xarese xâne yu âb angur?
خرس خانه یو آب انگور؟
خانه خرس و آب انگور؟
بیانگر تناقض مانند خرس و دوستی؟

xar savâr bostan itâ ayb dare, az xar bijer amon hizâr tâ ayb
خر سوارا بوستن ایته عیب دره، از خر بیجر امون هیزارتا عیب
سوار شدن بر خر یک عیب دارد پیاده شدن از آن هزار عیب دارد
نظیر:خرسواری یک عیب و از خر زمین خوردن دو عیب دارد.

xar foruš range bide, kara qalt zane
خر فروش رنگه بیده کرا غلط زنه
خر فروش رنگ خر را دیده، در آن غلط می زند!
به طعنه به کسانی گویند که از فرصت استفاده یا سوء استفاده کنند.

xare mânestan daras kune
خر مانستن درس کونه
مانند خر وسط کار در می ماند
نسبتاً لج می کند، گیر می کند، و از جا تکان نمی خورد

xar hu xare, ani pâlân avaze boste
خر هو خره، انی پالان عوضا بوسته
خر همان خر است، پالان(جامه) عوض کرده
در جایی مصداق دارد که تغییرات ظاهری باشند و اصل چیزی همانطور باقی باشد.

xari re xâš fukune saki re vaš
خری ره خاش فوکونه، سکی ره واش
پیش خر استخوان می گذارد پیش سگ علف
در بیان شخصیت افرادی که هه کار ها را برعکس و جابجا انجام می دهند

xastegi bâlaš xaye, vištâyi xurah
خستگی بالش خایه، ویشتایی خورش
خستگی بالش لازم دارد و گرسنگی خورشت(خوراک)
هر چیز به جای خودش نیکوست

xafiânaki sakam usâde, aškârâ sakam igâne
خفیانیکی شکم اوساده، آشکارا شکم ایگانه
در خفا حامله شده، در انظار فارغ می شود
اینکه کاری را در خفا انجام دادن و نتیجه اش را در جمع دیدن

xâxurayke mard vasti, barârayke vâparse tu zan nabari
خاخوریکه مرد واستی براریکه واپرسه تو زن نبری؟
خواهر به هوای شوهر کردن، از برادر می پرسد تو خیال ازدواج نداری؟
به در گفتن به قصد شنیدن دیوار

xâsti ipçe de ti tuke bedari
خواستی ایپچه د، تی توکه بداری
میخواستی یکم دیگر جلوی دهانت را بیگری
کاشکی کمی بیشتر خفقان می گرفتی

xu ašbale fukude
خو اشبله فوکوده
کرمش را ریخت
دسته گل را بالاخره به آب داد، بالاخره کار خودش را کرد

xâyam mi marge nidinam, hamsâde marge bidinam
خایم می مرگه نیدیدنم، همساده مرگه بیدینم
دلم میخواهد مرگ خودم را نبینم مرگ همسایه را ببینم
اندر مذمت تمام بدی ها و بدبختی ها را برای دیگران خواستن

xu jâne kiš bekâšte
خو جانه کیش بکاشته
انگار تنش میخارد
خودش را برای دعوا شنیدن و یا کتک خوردن آماده کرده است

xudâ âdame xar bukune, amâ be gir xar denegane
خودا آدمه خر بوکونه، ولی به گیر خر دنگانه
خدا انسان را به خر مبدل کند(بیافریند) ولی گیر خر نیندازد
آدم خر باشد ولی گرفتار خر نباشد

xudâ amrayam rast nie, xayi xudâ bande amrâ râst bebe?
خودا امرایم راست نیه، خایی خودا بنده امرا راست ببه؟
با خدا صاف و صادق نیست، میخواهی با بنده خدا باشد؟
از آن دغل ها و کلاش هاست

xudâ ani dile bide ani qadâre aš dukude
خدا انی دیله بیده، انی قداره آش دوکوده
خدا دلش را دید و در کاسه اش آش ریخت
خدا به هر کس به حد لیاقتش می دهد

xudâ bexâye âdame bade, vâneparse ti xâne koyaye
خودا بخایه آدمه بده، وانپرسه تی خانه کویایه
خدا بخواهد به کسی بدهد نمی پرسد  خانه ات کجاست
خدا وقتی می دهد نمی پرسد تو کیستی

xudâ bexaye âdame bade, hame jur dihe
خودا بخایه آدمه بده همه جور دیهه
خدا بخواهد به آدم بدهد(ببخشد) همه جور می دهد

xudâ bukune xudâ âdame finišâne, valki fišâde âdame usâne
خودا بوکونه خودا آدمه فینیشانه، ولکی خودا فیشاده آدمه اوسانه
خدا کند خدا کسی را از نظر نیندازد، بلکه آدم از نظر انداخته را دوباره مورد عنایت قرار دهد
اگر خدای نباشد زبنده نا خشنود – شفاعت همه پیغمبران ندارد سود(سعدی)

xudâ peyqâm sabre
خودا پیغام صبره
عطسه، پیغام خداست
پس از هر عطسه باید کمی صبر کرد تا قران بگذرد

xudâ tâ bâ dah angušt nazane çume kure nukune
خودا تا با ده انگشت نزنه چومه کوره نوکونه
خدا تا ده انگشتی نزند که چشم را کور نمی کند
از غضب خدا بترس چونکه قهر خدا دوا ندارد

xudâ ti baxte siyâ nukune, ti dim siyâ bebe ayb nare
خودا تی بخته سیا نوکنه، تی دیم سیا ببه عیب ناره
خدا بختت را سیاه نکند، رویت سیاه باشد عیبی ندارد

xudâ ti dile bide, ti palâ-bušhqâbe-palâ dukude
خودا تی دیله بیده، تی پلابوشقابه پلا دوکوده
خدا دلت را دیده، در بشقابت پلو ریخته
خدا دلت(نیتت) را دیده و بعد برای تو روزی مقرر کرده است

xudâ xudâ bugofti vâ qahre xudâyam bekaši
خودا خودا بوگوفتی، وا قهر خوایم بکشی
تو که خدا خدا می گفتی، پس حالا قهر خدا را تحمل کن
خود کرده را تدبیر نیست

xudâ dari dabade, dari vâkune
خدا دری دبده، دری واکونه
خدا دری ببندد، دری باز می کند
خدا گر ز حکمت ببندد دری. ز رحمت گشاید در دیگری

xudâ sargardân bukude, xâlqe çâre-sâz nie
خودا سرگردان بوکوده، خلق چاره ساز نیه
کسی را که خدا سرگردان کرده، مردم نمی توانند از سرگردانی برهانند
آن را چه زنی که روزگارش زده است

xudâ nukune çarvâdâr râdâr bebe
خودا نوکونه چاروادار رادار ببه
خدا نکند قاطرچی راهدار شود
خدا آن روز را نیاورد که قاطرچی راهدار شود، مقصود این است که خدا نکند روزی انسانی بی جنبه و عقده ای قدرت بگیرد

xudâ hame kase re peri bukude, ame re marde mâriyam nukude
خودا همه کسه ره پئری بوکوده امه ره مردماری یم نوکوده
خدا برای همه کس پدری کرده ولی برای ما شوهر ننه گی (نا پدری) هم نکرده است
ناراضی بودن از خدا

xudâyam harja dine nâzuke huya ursine
خودایم هر جا دینه نازوکه اویا اورسینه
خدا هم هر جا را نازک تر می بیند، همان جا را پاره می کند
زورش فقط به ضعیف می رسد

xudâyi ke firoon bebe, ani bandeyam gâvegoye
خودایی کی فرعون ببه، انی بنده یم گاوه گویه
خدایی که فرعون باشد بنده اش پشگل گاو است

xudeš guz kune xudešam xânde kune
خودش گوز کونه، خودشم خنده کونه
خودش می گوزد، بری خودش هم می خندد
خود کردن و خود خندیدن و در درون هنرمند بودن

xu dume jâ bede dre
خو دومه جا بده دره
دمش را قایم کرده است
آب زیرکاه است

xu dile bena âftab kune
خو دیله بنه آفتابه کونه
دلش را گذاشته سینه کش آفتاب
یعنی که عین خیالش نیست

xurdan o murdan bextare tâ isan o nigâ kudan
خوردن و موردن بختره تا ایسن و نگاه کودن
در غذا خوردن، خوردن و مردن از ایستادن و نگاه کردن(حسرت خوردن) بهتر است

xure nane, xu bare hamsâde re bene
خوره ننه، خو بره همساده ره بنه
برای خودش نگذاشت برای در و همسایه اش گذاشت
نتیجه زحماتش را خودش ندید، دیگران دیدند

xušâ be hâle bâqi ki šâl ani bâqbân bebe
خوشا به حال باغی کی شال انی باغبان ببه
خوشا به حال باغی که شغال باغبانش باشد
بدا به حال مقامی که نا اهل متصدی آن باشد

xuške kaleyam sak naçare
خوشکه کله یم سک نچره
در مزرعه خشک، حتی سگ نمی چرد، چه رسد به آدم

xu šalie be qamze be dara kune
خو شلیه به غمزه به دراکونه
شلی خودش را با غمزه به در می کند
با چربدستی و چابکی عیبی را پنهان داشتن

xuke goye mane, na bâqi re xobe na bejâr sari re
خوکه گویه مانه نه باغی ره خوبه نه بجار سری ره
مانند مدفوع خوک است، نه بدرد باغ می خورد نه بیجار
در وصف انسان یا شیئی بی خاصیت

xu marze sar râ kune
خو مرزه سر را کونه
روی مرز(راه های کوچکی برای جداسازی دو قطعه زمین) خود راه می رود
از حد خود تجاوز نمی کند

xu morde re yam qurân naxane
خو مورده ره یم قورآن نخانه
برای مرده خودش هم قرآن نمی خواند
خیرش به احدی نمی رسد

xune be xun nušoridi
خونه به خون نوشوریدی
خون را با خون نمی شورند

xiyâl bukun xâri namo, bâri nabarde
خیال بوکون، خری نامو، باری نوبورده
خیال کن خری نیامده باری نبرده
شتر دیدی ندیدی

xiyâl kune xarsam kexudaye
خیال کونه خرسم کئخودایه
خیال می کند خرس هم ریش سفید(کدخدا) است
بخیالش، فلانی چیزی بارش نیست

xiâl kune noqân dari poole amra be
خیال کونه نوغان داری پوله امرا به
خیال می کند تربیت کرم ابریشم فقط با پول میسر است
منظور این است که بعضی جاها تجربه نیاز است

xiâli tamaše sar nište
خیالی تمشه سر نیشته
انگار روی تیغ نشسته
دائم وول می زند، جابه جا می شود، بیقرار است، – نا شکیباست

xeyli pâçe sifidi dare, šalte kutâyam dukune
خیلی پاچه سفیدی دارد، شلته کوتایم دوکونه
پروپاچه سفیدی دارد، شلیته کوتاه هم می پوشد
گل بود به سبزه نیز آراسته شد

xeyli jahaze xob bavardi ronamâyam xâyi
خیلی جهاز خوب باوردی رونمایم خایی
به طعنه: جهاز خیلی خوبی آورده ای رونما هم می خواهی
یعنی کسی کار بدی انجام دهد و پاداش هم بخواهد

Advertisements

2 پاسخ to “اصطلاحات و مثل های گیلکی – بخش 9 – خ”

  1. ممنونم از اینکه اینها رو آپ کردی
    عزیز جون رو به پست اضافه میکنم.
    اما یکی دیگه درانه جان نیست،
    گل گندم شکفته است،
    نمی دونم کجائیه؟

  2. درود .

    تازه خبر گیل آمارد گروه جه . دوس بدشتی ایتا سر بزن .

    http://lotka.blogfa.com/page/9.aspx

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

w

درحال اتصال به %s

 
%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: